<<< Önceki Sayfa

BATI ETKİSİ ALTINDA GELİŞEN TÜRK

    EDEBİYATI (Avrupai Türk Edebiyatı)

 

      Osmanlı Batı'da Rönesans'la başlayan ilerlemeye ayak uyduramamış ve 17.yüzyıldan sonra gerilemeye başlamıştır. Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik hare- ketleri de Osmanlının zayıflamasına neden olmuş ve yıkılışını hızlandırmıştır.

 

           Mustafa Reşit Paşa'nın 1839'da ilân ettiği Tanzi-

 mat Fermanı ile Batılılaşma hareketi önemli bir ivme kazanmıştır. Bu ferman, Osmanlı'nın Batılılaşmayı kabul ettiğinin ilk resmi beyannâmesidir.

 

           Tanzimat hareketi başlangıçta siyasi bir nitelik taşımakla birlikle kısa bir süre içinde sosyal ve kültürel hayatta da kendini hissettirmiştir.

 

 

                1.  TANZİMAT EDEBİYATI (1860-1896)

 

      *   İsmini Tanzimat Fermanı'ndan almıştır.

      *   Batı edebiyatı örnek alınmıştır.

      *   Etkilendikleri akım ve siyasi ortam nedeniyle iki döneme ayrılır.

      *   Birçok edebi tür, ilk defa bu dönemde denenmiştir.

           Bu yüzden "İlkler edebiyatı" denir.

      *   Divan edebiyatına tepkidir. Şiirde oluş, biçim değişmez. Toplumsal konular işlenir: adalet, hak,

           hukuk, vatan...

      *   I. dönemde klasisizm ve romantizmin,  II. dönemde realizm ve natüralizmin etkisi görülür.

      *   Dilde sadeleşme savunulmuş; ama gerçekleşmemiştir.

      *   Düzyazıda seci terk edilmiştir.

      *   Nesir, nazımdan önemlidir.

      *   Tanzimat'ın I. döneminde topluma yönelik sanat

           benimsenmiştir. Konular toplumsaldır. Bu döneme

           "politik fikirler ve sosyal faydacılık dönemi" denir.

      *   II. dönem istibdat yönetimine rastlar. Bu yüzden toplumsal konular işlenmez. Bireysel konulara

           yönelirler.

      *   II. dönemde "Sanat sanat içindir." görüşü benimsenir.

           Sanatlı, edebi bir dil kullanılır.

      *   Tanzimat'ta "gazete"nin önemi büyüktür. Gazete-

           nin özellikleri, etkileri:

                - Süslü nesir yerine, yeni nesir geliştirilmiştir.

                - Gazeteye bağlı türler gelişmiştir. (makale, fık-

                  ra...)

                - Noktalama kullanılmaya başlanmıştır.

                - Hikâye, roman, tiyatro gibi türler ilk kez

                  gazetelerde yayımlanmıştır.

                - Sanat ve edebiyata ait görüş ve tartışmalar gazeteler aracılığıyla kamuoyuna yansıtılmış,

                  halk bilgilendirilmiştir.

                - İlk siyasi gazetenin ardından fikir yönü ağır basan özel gazete ve dergiler yayımlanmıştır.

      *   Türk toplumu ilk "hikâye" ve "roman"ı çeviriler aracıığıyla tanımıştır.

                - Bu çeviriler taklit edilerek yerlileri oluşturulduğundan teknik yönden oldukça zayıftır.

                - Konu günlük yaşamdan almıştır. Tarihten deyararlanılmış, gerçeklik izlenimi yaratma

                   amaçlanmıştır.

                - I.dönemde romanlarda romantizmin etkisi görülür.Bu yüzden rastlantılara yer verilir.

                - Romancı anlatımda kendini gizlemez, okuyucuyu yönlendirir.

                - Roman kahramanları genellikle tek yönlü elealınır. (iyi ya da kötü, güzel ya da çirkin).

                - II. dönemde realizm ve natüralizmin etkisi görülür.

                  Bu yüzden gözlem, deney önem kazanır;   bunlar romana girer.

                - II. dönemde siyasi ortamın izin vermeyişi nedeniyle kahramanlar aile çevrelerinden seçilir.

      *   TİYATRO türünde de ilk örnek Tanzimat döneminde verilmiştir.

                - Tiyatroda konu; aile, gelenekler ve vatan sevgisidir.

                - Tiyatroda konuşma diline yakın, daha sade bir dil kullanılır.

                - Komedi ve dram türünde eserler verilir.

                - Komedide klasisizmin, dramda romantizmin etkileri görülür.

 

       TANZİMAT'TA "İLK"LER

 

      *   İlk roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat

           (Şemsettin Sami)

      *   İlk Batılı hikâye: Küçük Şeyler

           (Samipaşazade Sezai)           

      *   İlk özel gazete: Tercüman-ı Ahval

           (Şinasi-Agah Efendi)

      *   İlk köy romanı: Karabibik (Nabizade Nazım)

      *   İlk çeviri roman: Telemak (Fenelon'dan Yusuf

           Kamil Paşa)

      *   İlk makale: Mukaddime (Şinasi)

      *   İlk derleme: Durub-ı Emsal-i Osmaniye (Şinasi)

      *   İlk edebi roman: İntibah (Namık Kemal)

      *   İlk tiyatro: Şair Evlenmesi (Şinasi)

      *   Sahnelenen İlk Oyun : Vatan yahut Silistre

           (N.Kemal)

      *   İlk eleştiri: Tahrib-i Harabad (Namık Kemal)

      *   İlk tarihi roman: Cezmi (Namık Kemal)

      *   İlk realist roman: Araba Sevdası (Recaizade

           Mahmut Ekrem)

      *   İlk röportaj: Rüya (Ziya Paşa)

 

 

 

 

      ÖNEMLİ TEMSİLCİLERİ :

 

      I. DÖNEM

 

 

      ZİYA PAŞA

 

      *   Divan kültürüyle yetişmiş ve başlangıçta aynı

           tarzda şiirler yazmıştır.

      *   Eski dil ve sanat anlayışını değiştirmeyi amaçlar;

           fakat eskiden tam olarak kopamaz.

      *   Şiirlerinde Divan şiirinin, mahallileşme hareketinin,

           Aşık edebiyatının ve Avrupa'nın etkisi görülür.

      *   Ahmet Vefik Paşa'nın Moliere'den yaptığı

           "Tartuffe" adlı esere hece ölçüsüyle eklentiler

           yapmıştır.

 

 

      Eserleri :

 

      -    Eş'ar-ı Ziya (Şiirler)

      -    Zafername (Hiciv)

      -    Şiir ve İnşa (Makale)

      -    Defter-i A'mal (Hatıra)

      -    Rüya (Röportaj)

      -    Harabad (Divan ed.ant.)

 

 

      NOT: "Harabad", Namık Kemal tarafından "Tahrib-i Harabad", "Takip" isimli iki risale ile eleştirilmiştir.

 

 

 

      ŞİNASİ

 

      *   Klasisizmin etkisindedir.

      *   Fransa'da eğitim görmüş, Yeni Türk edebiyatının kurucusudur.

      *   Bazı Batı fikirleri ve türleri onunla edebiyatımıza  girmiştir.

      *   Dilde sadeleşmeyi savunmuştur.

      *   Halkı aydınlatmayı, onlara siyasi haklarını isteyecek bilinci vermeyi düşünmüştür.

      *   En önemli hizmeti gazeteleridir. Ayrıca makaleleriyle de etkili olmuştur.

      *   Türk  şiirinin gelişmesi için Batı'dan çeviriler yapmıştır.

      *   İlk makale, ilk özel gazete (Tercüman-ı Ahval) ona aittir.

      *   Noktalama işaretlerini ilk, o kullanmıştır.

 

 

      Eserleri :

 

      -    Durub-ı Emsal-i Osmaniye (Osmanlı Atasözleri)

      -    Şair Evlenmesi (tiyatro)

      -    Divan-ı Şinasi (şiir)

      -    Tercüme-i Manzume (ilk çeviri şiir)

      -    Müntehebat-ı Eş'ar (şiir)

 

 

 

      ŞEMSETTİN SAMİ

 

      *   Büyük dil ve lugat âlimidir.

      *   Türk dilinin zenginliğine inanmıştır.

      *   Çevirileriyle etkili olmuştur.

      *   Sefiller'i ve Robinson Crouse'u çevirmiştir.

      *   Kutadgu Bilig'i ilk inceleyendir.

      *   Orhun Yazıtları'nı Türkiye Türkçesine çevirmiştir.

 

 

      Eserleri :

 

      -    Kamus-ı Türki (Türkçe sözlük)

      -    Kamus-ı Fransevi (sözlük)

      -    Kamus'ül A'lam (Ansiklopedi)

      -    Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat (roman)

 

 

 

      NAMIK KEMAL

 

      *   Romantizmin etkisindedir.

      *   Edebiyatın hemen her türünde eserler vermiştir. Bu eserlerle geniş yankılar uyandırmıştır.

      *   Tanzimat'ın en önemli dava ve sanat adamıdır.

      *   Genel olarak şekil ve ifade bakımından eskiye bağlı, ruh ve özce yeni şiirleriyle vatan, millet,

           hürriyet ideallerini aşılamaya çalışmıştır.

      *   Makale, piyes, mektup ve eleştirileriyle sosyal alanda eğitici olmuştur.

      *   "Sanat toplum içindir."  ilkesine bağlı kalmıştır.

      *   Kahramanlarını tek yönlü ele almıştır.

  

 

      AHMET MİTHAT EFENDİ

 

      *   Romantizmin etkisindedir.

      *   Tanzimat döneminin en popüler yazarıdır.

      *   Düzyazının bütün tür ve konularında eser vermiştir.

      *   Kalemini halk eğitimi yolunda bir araç olarak kullanmıştır.

      *   Okuma alışkanlığını yaymaya çalışmıştır.

      *   Dili sade, tekniği zayıftır.

      *   Akla gelebilecek her konuda halka bilgiler ve dersler vermiştir.

      *   Olayın akışını sık sık keserek okuyucuya seslenip bilgiler vermiştir.

      *   Gazeteciliğiyle de etkili olmuştur.

 

    

 

 

AHMET VEFİK PAŞA

 

      *   Klasisizmin etkisindedir.

      *   Türkçülük, milliyetçilik akımlarının ilk büyük temsilcisi olup dil, tarih ve folklor çalışmalarıyla               

           etkili olmuştur.

      *   Moliere'den yaptığı 16 çeviri ve uyarlama ile tiyatronun gelişmesine yardımcı olmuştur.

      *   Bursa'da tiyatro kurmuştur.

  

 

 

ALİ BEY (Direktör)

 

      *   Klasisizmin etkisindedir.

      *   Türk tiyatrosunun gelişmesine çalışmıştır.

      *   Güllü Agop tiyatrosunda oyuncuların dilinin ve tekniğinin gelişmesi için aktif rol oynamıştır.

 

 

      Eserleri :

     

      -    Kokona Yatıyor (Komedi)

      -    Ayyar Hamza (Uyarlama)

      -    Misafir-i İstiskal (Komedi)

      -    Lehçetü'l Hakayık (Mizahi sözlük)

      -    Seyahat Jurnali (Günlük)

 

      II. DÖNEM :

 

      RECAİZADE MAHMUT EKREM

 

      *   Şiir, roman, hikâye, oyun ve eleştiri türlerinde eserler vermiştir.

      *   Edebiyatta yeniliği savunmuştur.

      *   Eski edebiyat taraftarı Muallim Naci''yle girdiği kafiye konusundaki tartışmada "kulak için kafiye"yi

           savunmuştur. Böylelikle Servet-i Fünun edebiyatına zemin hazırlamıştır.

 

    

ABDÜLHAK HAMİT TARHAN

 

      *   Şiiri iç ve dış geleneklerden kurtarmış, devrinin en büyük şairi (şair-i azam) sayılmıştır.

      *   Metafizik konuları işlemekle beraber aşk, ölüm, tabiat da temaları arasındadır.

      *   Tezatlardan yararlanır. Lirik, epik, felsefi şiirler yazmıştır.

      *   Oyunları okunmak için yazmıştır. Sahne dili ve mekân bakımından oynanmaya elverişli değildir.

 

   

SAMİPAŞAZADE SEZAİ

 

      *   Hikâye ve roman türünde eserler vermiştir.

      *   Romantik olmakla beraber gündelik hayat sahneleri çizmede, kişileri konuşturmada

           başarılıdır.

      *   Daudet'in etkisiyle verdiği hikâyeleri önemlidir.

 

 

      Eserleri :

 

      -    Sergüzeşt (Roman)

      -    Küçük Şeyler (Hikâye)

      -    Şir (Oyun)

 

Türk Edebiyatı

      NABİZADE NAZIM

 

      *   Realizm ve naturalizmin etkisindedir.

      *   Köy gerçeklerini  yansıtır, psikolojik tahliller vardır.

 

      Eserleri :

 

      -    Zehra

      -    Karabibik

      -   Heves Ettim (şiirler)

KİTAP SİPARİŞ FORMU İÇİN TIKLAYINIZ...






<<< Önceki Sayfa

© 2014 Kadir DURGUN
NEO Web Tasarım, hosting ve internet hizmetleri Web Tasarım